Kết quả bước đầu thực hiện Dự án: Tăng cường khả năng ứng phó thiên tai của đồng bào khu vực rừng đầu nguồn.

Từ tháng 10 năm 2024 đến tháng 3 năm 20226 Trung tâm nghiên cứu, tư vấn tài nguyên và biến đổi khí hậu (CORENACCA) là Tổ chức khoa học công nghệ trực thuộc Liên hiệp các Hội khoa học kỹ thuật tỉnh Thanh Hóa (TUSTA) đã triển khai thực hiện Dự án tài trợ bởi Tổ chức Bánh mì cho Thế giới – BftW, dưới sự chỉ đạo và giám sát trực tiếp của TUSTA trong 2 năm đầu thực hiện đã đạt được một số kết  quả như mục tiêu kế hoạch đã đề ra. Nhằm tăng cường khả năng ứng phó thiên tai cho đồng bào dân tộc thiểu số ở khu vực rừng đầu nguồn của 3 xã Xuân Thắng, Xuân Lộc ( nay là xã Thắng Lộc) và xã Luận Thành, tỉnh Thanh Hóa thông qua các hoạt động trồng, chăm sóc làm giàu rừng và các mô hình sinh kế gắn bảo vệ rừng đầu nguồn và thích ứng biến đổi khí hậu.

 

Trong 2 năm qua, vượt qua những khó khăn, thách thức  trong các hoạt động trồng cây bản địa và làm giàu rừng đầu nguồn khôi phục lại hệ sinh thái rừng thay thế dần trồng keo độc canh gây sạt lở đất gây thiệt hại tính mạng và tài sản của người dân trong mùa mưa lũ. Dự án đã phát huy những thuận lợi, sự ủng hộ của chính quyền địa phương, đặc biệt sự nhiệt tình hưởng ứng của người dân để triển khai các hoạt động đảm bảo đạt và vượt các chỉ tiêu kế hoạch Dự án đã được cấp thẩm quyền phê duyệt. Những kết quả bước đầu đáng được ghi nhận, tạo lòng tin và sự tham gia tích cực của đồng bào dân tộc thiểu số 3 xã Dự án đối với việc trồng rừng đầu nguồn cũng như các hoạt động cải thiện sinh kế cho người dân.

Kết quả các hoạt động và những bài học kinh nghiệm từ một số mô hình được trình bày trong bài viết này như sau

      Hoạt động trồng cây bản địa, cây chuối rừng đầu nguồn tăng cường hệ sinh thái rừng tự nhiên:

Để thực hiện hoạt động này có hiệu quả, đúng với mục tiêu dự án đề ra, nhóm dự án đã phối hợp chính quyền địa phương, Ban quản lý rừng phòng hộ Thường Xuân và sự tham gia của người dân địa phương tiến hành khảo sát diện tích có thể trồng cây bản địa và cây chuối rừng đầu nguồn. Qua khảo sát đã xác định 2 loài cây bản địa trồng phù hợp đó là cây quế và cây dổi. Cây quế ngọc Thường Xuân nổi tiếng từ lâu đời được người dân ưa chuộng để trồng thay thế cây keo. Dự án đã hỗ trợ 354 hộ dân trồng 72.827/64.000( kế hoạch Dự án) cây giống vượt 113,7% , trong đó có: 41.450 cây quế, 31.377 cây dổi thay thế dần độc canh cây keo ngắn ngày gây mất rừng, hệ sinh thái và sạt lở đất. Được sự nhiệt tình ủng hộ của người dân, Dự án cung cấp cây giống kịp thời đúng mùa vụ gặp mưa, độ ẩm cao nên tỷ lệ cây sống trên 98%. Đây là kết quả bước đầu đáng ghi nhận nhất trong các hoạt động của Dự án vì nó có ý nghĩa lâu dài cho cộng đồng dân cư đầu nguồn.

Bên cạnh trồng cây bản địa Dự án đã tích cực hỗ trợ người dân trồng cây chuối rừng để khôi phục nguồn sinh thủy đầu nguồn do mất rừng tự nhiên. Dự án đã được người dân tích cực hưởng ứng trồng được 5000 cây chuối rừng ở ngay đầu các ngọn suối đang bị khô cạn,

Hỗ trợ xây dựng đường ống dẫn nước đầu nguồn về các ruộng lúa thường bị khô hạn:

Trên cơ sở khảo sát thực địa tại các thôn có sự tham gia của chính quyền địa phương và đối chiếu các tiêu chí của dự án, các bên đã thống nhất lựa chọn 05 thôn gồm: Pà Cầu, Xương, Én, Tân Thắng và Tân Thọ để hỗ trợ xây dựng đường ống dẫn nước.

Các tuyến ống đã được xác định cụ thể với tổng chiều dài: 1.830 mét cấp nước cho 41,4 ha ruộng bậc thang với 207 hộ /70 ( theo thiết kế dự án) hưởng lợi từ hệ thống dẫn nước này. Người dân hăng hái tham gia đóng góp ngày công để lắp đặt hệ thống đường ống này dưới sự giám sát của cán bộ Dự án và chính quyền xã và thôn, bản.

 

Hỗ trợ mô hình nuôi ong lấy mật và mô hình gà bán chăn thả:

Mô hình nuôi ong là mô hình mới, vì lâu nay người dân chỉ có tập quán lấy mật từ ong rừng tự nhiên. Dự án đã họp dân lấy ý kiến và lựa chọn thành lập nhóm nuôi ong và nuôi gà. Đã thành lập 13 nhóm nuôi gà và 2 nhóm nuôi ong. Sau các cuộc tập huấn kỹ thuật với hình thức” cầm tay chỉ việc” “ lớp học hiện trường” người dân dễ hiểu dễ áp dụng vào thực tế. Dự án đã cấp 100 thùng ong cho 50 hộ gia đình; hỗ trợ 11.000 con gà giống lai ri cho 146 hộ gia đình. Qua khảo sát thu thập thông tin mô hình nuôi gà tỷ lệ sống trên 90%, doanh thu: 606.285.000 đồng, về mô hình ong hộ nhiều nhất đạt 20 kg/đàn ong.

Hỗ trợ xây dựng năng lực cho cán bộ và người dân địa phương:

Dự án đã tổ chức 3 Cuộc đánh giá tình trạng rễ bị tổn thương, 3 Cuộc hội thảo về kế hoạch giảm nhẹ thiên tại. Tổ chức 13 cuộc truyền thông về phòng chồng thiên tại cho cán bộ và nhân dân ở 13 thôn. Tổ chức các lớp tập huấn cho tập huấn viên là những cán bộ nòng cốt địa phương hỗ trợ Dự án tập huấn và tuyên truyển cho người dân địa phương. Tổ chức 3 cuộc hội thảo về chia sẻ kinh nghiệm về phòng chống thiên tai và phát triển sinh kế.Tổ chức 13 cuộc truyền thông về nông nghiệp hữu cơ, 13 cuộc tập huấn về canh tác lúa thuần cải tiến, 16 cuộc tập huấn về phát triển kinh tế hộ gia đình cho cán bộ và nhân dân 13 thôn, 3 cuộc tập huấn làm giàu rừng cho 3 thôn…..

Không chỉ tham gia các cuộc Hội thảo trong nước mà còn tham gia các Hội thảo Quốc tế ở Lào và Indonesia để chia sẻ các bài học kinh nghiệm thành công từ Dự án.

 

Bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Trong quá trình triển khai các hoạt động của dự án cần khảo sát lấy ý kiến của cán bộ và nhân dân địa phương, biết lắng nghe và tôn trọng kiến thức bản địa.  Chú trọng xây dựng nhóm nòng cốt là những người có nhiều kinh nghiệm và kỹ năng làm việc với cộng đồng nhằm tạo ra lực lượng tại chỗ hỗ trợ hộ gia đình và dự án hiệu quả trong suốt chu trình của dự án.

 

Để xây dựng thành công các mô hình sinh kế cần tổ chức lớp học hiện trường, mô hình cụ thể, “cầm tay chỉ việc” nhất là mô hình ong và nuôi gà bản địa. Cần tổ chức các buổi hội thảo để  nông dân chia sẻ kinh nghiệm thực tế những khó khăn và kết quả của mô hình;

Xây dựng hệ thống giám sát, đánh giá có sự tham gia của các nhóm nông dân và chính quyền địa phương tham gia dự án giúp các bên tham gia hiểu rõ và tổ chức thực hiện quản lý các hoạt động dự án một cách hiệu quả hơn;

Sự giám sát và quan tâm chỉ đạo kịp thời của Liên hiệp các Hội Khoa học và  kỹ thuật tỉnh Thanh Hóa để giải quyết các vấn đề ngân sách đối ứng cho dự án cũng như  các vướng mắc khó khăn trong quá trình triển khai thực hiện Dự án.

Nguyễn Viết Nghị