Giao đất giao rừng cho người dân tộc thiểu số ở huyện Tương Dương, tỉnh Nghệ An

Nghệ An là một trong những tỉnh nghèo nhất Việt Nam. Nó nằm ở khu vực Bắc Trung Bộ, cách Hà Nội 291 km về phía Nam. Nghệ An có ranh giới với Thanh Hóa ở phía bắc, Hà Tĩnh ở phía nam, biển Đông ở phía đông, Hua Phan (Lào) ở phía tây bắc và Borikhamxay (Lào) ở phía đông nam. Nghệ An có dân số 2.912.041 người với 6 dân tộc chính là Kinh, Thái, Thổ, Khơ Mú, H’Mông và Ô Dù.
Tương Dương là một huyện miền núi của tỉnh Nghệ An, cách thành phố Vinh 162 km. Nó có chung biên giới với Lào ở phía nam và tây nam, huyện Quế Phong ở phía bắc, huyện Con Cuông, tỉnh Nghệ An ở phía đông và đông nam. Tổng diện tích đất của Tương Dương là 281.129,73 ha. Tương Dương có 18 xã và 1 thị trấn. Huyện có 16.425 hộ với 5 dân tộc chính là Kinh, Thái, Hmông, Khơ Mú và Thổ.
Người dân tộc thiểu số nghèo ở Tương Dương chia sẻ cùng một vấn đề với tình trạng thiếu đất như bối cảnh quốc gia được mô tả ở trên. Theo một nghiên cứu được thực hiện bởi Chương trình Rừng và Ðồng bằng sông Hồng năm 2014, tình trạng thiếu đất là tình trạng phổ biến ở các thôn được khảo sát. Việc đánh giá tại các thôn cho thấy 54% thôn được khảo sát có hộ thiếu đất, và 33% hộ gia đình trong thôn đang thiếu đất. Theo người dân địa phương, thuật ngữ “thiếu đất” đề cập đến cả không có đất hoặc số lượng đất không đủ để đảm bảo an ninh lương thực.

Trong kế hoạch giao đất của huyện Tương Dương giai đoạn 2016-2020, tại 18 xã của Tương Dương, có 9.371 hộ cần giao đất, với tổng diện tích đất là 62.589,7 ha.
Tuy nhiên, trong số 18 xã, có 7 xã vùng sâu vùng xa, theo các cán bộ huyện Tương Dương tham gia vào đề xuất này, sẽ không có ngân sách để giao đất do chi phí giao đất cao ở những vùng sâu vùng xa chính phủ không thể đủ khả năng.
Dự án sẽ xây dựng năng lực cho nam giới và phụ nữ dân tộc thiểu số nghèo thực hiện quyền sử dụng đất thông qua quá trình giao đất có sự tham gia của 7 xã cũng như thí điểm và lập mô hình chủ động về chi phí thấp cho giao đất lâm nghiệp.

1. Nhóm mục tiêu
 Dự án sẽ được thực hiện và hỗ trợ xây dựng năng lực và giao đất lâm nghiệp cho người dân tộc thiểu số nghèo ở 7 xã của huyện Tương Dương. Dự kiến đến cuối dự án sẽ có 3.084 hộ nghèo và cận nghèo tại 58 thôn thuộc 7 xã nghèo, tương đương với tổng số khoảng 15.000 người nghèo, sẽ được hưởng lợi trực tiếp và nâng cao năng lực và khả năng tiếp cận đất rừng sản xuất thông qua quá trình giao đất nhạy cảm có sự tham gia, ủng hộ người nghèo và giới / văn hóa, cũng như các can thiệp dự án khác nhau như các khóa đào tạo nâng cao năng lực / đào tạo, chia sẻ và học tập.

● Nhóm người hưởng lợi trực tiếp khác gồm 58 cán bộ hỗ trợ giao đất thôn và 58 phụ nữ, 18 cán bộ xã / cán bộ phụ nữ xã, 20 cán bộ huyện và 200 cán bộ chính quyền cấp tỉnh và quốc gia sẽ được hưởng lợi từ việc xây dựng năng lực dự án, tài liệu dự án / tài liệu truyền thông , các cuộc họp chia sẻ / học tập và hội thảo.
2. Mục tiêu, đầu ra và hoạt động của dự án
Mục tiêu phát triển của dự án: Góp phần cải thiện quyền sử dụng đất lâm nghiệp của đồng bào dân tộc thiểu số ở Việt Nam.
Mục tiêu cụ thể của dự án
Mục tiêu 1: Cải thiện khả năng tiếp cận đất rừng cho người dân tộc thiểu số nghèo ở 58 thôn của 7 xã nghèo ở huyện Tương Dương, tỉnh Nghệ An.
Chỉ tiêu cho mục tiêu 1:
• Đến cuối dự án, có 3084 hộ nghèo và cận nghèo tại 58 thôn trong xã, tương đương với tổng số khoảng 15.000 người nghèo sẽ trực tiếp nâng cao năng lực và tiếp cận đất sản xuất rừng thông qua sự tham gia, ủng hộ quá trình giao đất nhạy cảm về giới và văn hóa nghèo và giới cũng như các can thiệp dự án khác.
• Đến cuối dự án, 58 nam và 58 phụ nữ giao đất thôn bản, 18 cán bộ xã / cán bộ phụ nữ xã, 20 cán bộ huyện có khả năng thực hiện quá trình giao đất nhạy cảm, giới / văn hóa có sự tham gia cho người khác thôn / xã ở huyện Tương Dương.

Mục tiêu 2: Một mô hình chi phí thấp về giao đất lâm nghiệp có sự tham gia được thử nghiệm và ghi nhận.
Chỉ tiêu cho mục tiêu 2:
• Đến cuối dự án, một mô hình phân bổ đất lâm nghiệp có sự tham gia thí điểm có giá trị thấp đã được thực hiện tại 10 thôn ở huyện Tương Dương, tỉnh Nghệ An và được tài liệu để phổ biến và tuyên truyền rộng rãi hơn.
Mục tiêu 3: Chiến lược truyền thông được xây dựng và thực hiện để thay đổi chính sách nhằm mở rộng mô hình chi phí thấp về giao đất lâm nghiệp có sự tham gia ở Việt Nam.
Chỉ tiêu cho mục tiêu 3:
• Đến cuối dự án, mô hình chi phí thấp về giao đất lâm nghiệp có sự tham gia và những người được rút ra từ dự án được phổ biến rộng rãi và thừa nhận bởi các nhà hoạch định chính sách quốc gia như đầu vào cho việc sửa đổi chính sách giao đất lâm nghiệp và Luật Lâm nghiệp.

Các hoạt động chính
Hoạt động 1.1: Tiến hành điều tra cơ bản để thu thập thông tin về diện tích đất, mong đợi của người dân địa phương về giao đất, luật văn hóa / thông lệ và các vấn đề về giới trong quyền rừng, để phục vụ công tác lập kế hoạch, giám sát và đánh giá dự án.
Hoạt động 1.2: Xây dựng các tài liệu đào tạo được thiết kế riêng về phân bổ đất có sự tham gia, ủng hộ người nghèo, giới và văn hóa nhạy cảm và cung cấp khả năng xây dựng cho người dân địa phương, xã và thôn.
Hoạt động 1.3: Thực hiện giao đất nhạy cảm có sự tham gia, ủng hộ người nghèo và giới / văn hóa ở 48 thôn của 7 xã của huyện Tương Dương.
Hoạt động 1.4: Tài liệu về các cách tiếp cận và bài học kinh nghiệm để phục vụ nhân rộng ở các xã khác cũng như thiết kế mô hình phân bổ đất chi phí thấp.
Hoạt động 2.1: Tiến hành nghiên cứu đánh giá năng lực của người dân xã và thôn bản cũng như các khía cạnh khác để thiết kế mô hình phân bổ đất chi phí thấp do người dân và người dân địa phương thực hiện thay vì tư vấn của huyện / người ngoài làm quy trình / chính sách hiện hành.
Hoạt động 2.2: Thiết kế mô hình / phương thức phân bổ đất chi phí thấp với sự tham gia tích cực của các cơ quan kỹ thuật và chuyên gia trong nước và quốc gia.
Hoạt động 2.3: Thí điểm mô hình / phương pháp phân bổ đất chi phí thấp tại 10 thôn của 7 xã ở huyện Tương Dương và ghi lại phương pháp và bài học kinh nghiệm.
Hoạt động 3.1: Xây dựng chiến lược truyền thông / vận động để thúc đẩy các mô hình chi phí thấp ở cấp địa phương và quốc gia.

Hoạt động 3.2: Thực hiện các sự kiện truyền thông / vận động ở cấp địa phương và quốc gia với sự tham gia của người dân địa phương và lãnh đạo, lãnh đạo xã, chuyên gia và các phương tiện thông tin đại chúng để chia sẻ mô hình / phương pháp chi phí thấp và ảnh hưởng chính sách.
Hoạt động 3.3: Vận động các cơ quan cấp tỉnh và quốc gia phân bổ quỹ của Chính phủ / quỹ của các nhà tài trợ khác để thử nghiệm mô hình rộng hơn ở Nghệ An và các tỉnh khác.
Hoạt động 3.4: Vận động và hỗ trợ cho chính sách lâm nghiệp và luật rừng cụ thể đã thay đổi để thể chế hóa mô hình chi phí thấp để nhân rộng trên toàn quốc