SỰ CẦN THIẾT CỦA CHỨNG CHỈ QUẢN LÝ RỪNG BỀN VỮNG (FSC) TRONG CÔNG TÁC QUẢN LÝ, BẢO VỆ RỪNG TẠI THANH HÓA

Hội đồng quản lý rừng (Forest Stewardship Council – FSC) là tổ chức phi chính phủ được thành lập năm 1993 tại Canada, tổ chức FSC hoạt động độc lập, phi lợi nhuận được quốc tế công nhận, FSC thành lập nhằm ngăn chặn việc khai thác rừng bừa bãi, khuyến khích các hoạt động khai thác đi đôi với phát triển bền vững trên toàn thế giới. Hội đồng quản lý rừng FSC đã xây dựng chứng nhận FSC với bộ 10 nguyên tắc và 56 tiêu chí để làm cơ sở đánh giá việc quản lý rừng và sử dụng các sản phẩm từ rừng của các chủ rừng và các đơn vị sản xuất các sản phẩm từ rừng. Chứng chỉ FSC có giá trị trong 5 năm và được chấp nhận trên quy mô toàn cầu, hàng năm FSC sẽ tiến hành đánh giá lại các cam kết khai thác và quản lý tài nguyên rừng của các chủ thể được cấp chứng chỉ FSC. Lợi ích khi được chứng nhận FSC đem lại rất lớn, cụ thể: Về môi trường, đảm bảo việc thu hoạch các sản phẩm gỗ và ngoài gỗ trong khi vẫn duy trì và phát triển được tính đa dạng sinh học và năng suất; Về xã hội, giúp cho người dân địa phương và toàn xã hội được hưởng lợi ích lâu dài từ rừng, khuyến khích mạnh mẽ người dân địa phương tuân thủ kế hoạch quản lý rừng dài hạn và duy trì được tài nguyên rừng; Về giá trị kinh tế, giảm thiểu lãng phí các nguồn tài nguyên từ rừng. Tăng giá trị kinh tế các sản phẩm khoảng 20 – 30% so với các sản phẩm thông thường; Về giá trị thương hiệu, đạt được chứng nhận FSC thương hiệu các sản phẩm từ rừng sẽ được nâng cao.

Theo số liệu công bố số liệu hiện trạng rừng và đất lâm nghiệp tỉnh Thanh Hóa năm 2016, tổng diện tích rừng và đất lâm nghiệp trong quy hoạch 3 loại rừng toàn tỉnh là 647.410,07 ha, trong đó: Đất có rừng 594.300,54 ha (Rừng tự nhiên 383.110,26 ha, rừng trồng 211.190,28 ha). Ngoài ra, Thanh Hoá còn là tỉnh có diện tích tre luồng lớn nhất cả nước, với 71.053 ha, chiếm 55,1% diện tích rừng trồng. Trong những năm qua trên địa bàn tỉnh mặc dù diện tích rừng tự nhiên, diện tích rừng phục hồi và rừng trồng tăng, diện tích đất chưa có rừng giảm, tuy nhiên do nhiều nguyên nhân chất lượng rừng và tính đa dạng sinh học vẫn tiềm ẩn các nguy cơ bị giảm sút đáng lo ngại sẽ tác động tiêu cực đến môi trường, hạn chế khả năng cung cấp sản phẩm rừng cho nền kinh tế và nhu cầu hàng ngày của người dân sống phụ thuộc vào rừng, bên cạnh đó các sản phẩm từ gỗ, từ tre luồng chưa có giá trị kinh tế cao, chưa có thương hiệu bền vững trên thị trường như thế mạnh và tiềm năng của tỉnh. Các chuyên gia đánh giá tại Việt Nam nói chung và tại Thanh Hóa nói riêng, ngoài các biện pháp bảo vệ rừng đang được thực thi như Luật Bảo vệ và Phát triển rừng (Thay thế bằng Luật Lâm nghiệp có hiệu lực từ tháng 1/2019), Chương trình mục tiêu lâm nghiệp bền vững, Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng,… cần phải tiếp cận và thực hiện quản lý, bảo vệ rừng với phương pháp quản lý rừng bền vững và cấp chứng chỉ rừng bền vững (FSC).

Theo Bộ NN&PTNT, thời gian qua, một số thị trường lớn nhập khẩu sản phẩm gỗ của Việt Nam như Hoa Kỳ, Châu Âu, Australia đang đòi hỏi ngày càng cao về sử dụng nguyên liệu có nguồn gốc, xuất xứ hợp pháp. Đồng thời tại Hội nghị “Định hướng, giải pháp phát triển nhanh, bền vững ngành công nghiệp chế biến gỗ và lâm sản xuất khẩu” tổ chức tại thành phố Hồ Chí Minh ngày 08/8/2018, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc có kết luận nhấn mạnh “Trong 10 năm tới, ngành chế biến gỗ và lâm sản xuất khẩu Việt Nam phải trở thành một ngành mũi nhọn trong sản xuất, xuất khẩu của Việt Nam; phấn đấu để Việt Nam trở thành một trong những nước hàng đầu thế giới về sản xuất, chế biến, xuất khẩu gỗ và lâm sản có thương hiệu uy tín trên thị trường quốc tế”. Trong bối cảnh đó, với tiềm năng to lớn từ rừng của tỉnh Thanh Hóa, các sản phẩm từ gỗ phải được khai thác từ rừng đã được cấp chứng chỉ FSC (bao gồm cả rừng trồng sản xuất và rừng tự nhiên), nghĩa là rừng đã được quản lý bền vững theo các yêu cầu của FCS là su hướng tất yếu mà các chủ rừng nói chung và các chủ rừng nhà nước nói riêng trên địa bàn toàn tỉnh cần phải áp dụng trong thời gian tới.

Xác định tầm quan trọng của chứng nhận FSC trong công tác quản lý, bảo vệ rừng, đồng thời để góp phần hoàn thành Chương trình mục tiêu lâm nghiệp bền vững tỉnh Thanh Hóa nói chung và để các sản phẩm gỗ của tỉnh thâm nhập được vào thị trường quốc tế với giá trị cao hơn nói riêng, trong thời gian qua Sở NN&PTNT Thanh Hóa đã chỉ đạo các đơn vị liên quan, các chủ rừng nhà nước tập trung nghiên cứu, lập kế hoạch triển khai cấp chứng chỉ rừng cho các diện tích rừng trên địa bàn tỉnh. Tuy nhiên, do nguồn lực tài chính của các chủ rừng khó khăn, thiếu đội ngũ cán bộ kỹ thuật đủ năng lực áp dụng quy trình FSC, diện tích rừng tự nhiên của các chủ rừng lớn nhưng hiện không được phép khai thác, việc tập hợp các chủ rừng có diện tích nhỏ cùng xây dựng FSC cũng gặp khó khăn do nhiều chủ rừng chưa nhìn thấy lợi ích kinh tế nên không hợp tác. Do đó hiện nay trên địa bàn toàn tỉnh chưa có diện tích hay chủ rừng nào có chứng nhận quản lý rừng bền vững theo tiêu chuẩn FSC.

Nhằm góp phần cải thiện thực trạng trên, từ tháng 2/2018 đến nay, Dự án Hỗ trợ chuẩn bị sẵn sàng thực hiện REDD+ ở Việt Nam – giai đoạn 2 (Dự án FCP2) đang hỗ trợ Ban quản lý rừng phòng hộ Lang Chánh xây dựng hồ sơ cấp chứng chỉ FSC cho 3.735 ha rừng trồng sản xuất và 6.501 ha rừng phòng, đây là chủ rừng nhà nước đầu tiên tại Việt Nam xây dựng hồ sơ cấp chứng chỉ FSC. Theo đó, Dự án FCPF2 đã cử các chuyên gia về FSC phối hợp với Ban quản lý rừng phòng hộ Lang Chánh đánh giá thực trạng quản lý rừng, đánh giá nhu cầu về FSC, đánh giá năng lực của đơn vị và cung cấp các khóa đào tạo quy trình xây dựng hồ sơ FSC cho cán bộ của Ban quản lý rừng phòng hộ Lang Chánh và các đơn vị liên quan như Hạt kiểm lâm, phòng NN&PTNT, phòng Tài nguyên môi trường của UBDN huyện Lang Chánh và UBND các xã thuộc huyện Lang Chánh có liên quan. Dự kiến tháng 10/2018 phương án quản lý rừng bền vững theo FSC sẽ được trình Sở NN&PTNT Thanh Hóa duyệt, tháng 12/2018 sẽ tổ chức tiền đánh giá, tháng 1 đến tháng 2/2019 sẽ đánh giá chính thức làm cơ sở cấp chứng chỉ FSC cho Ban quản lý rừng phòng hộ Lang Chánh trong năm 2019. Ngoài ra, trong thời gian tới, Dự án FCPF2 cũng sẽ tổ chức chuyến tham quan, học tập kinh nghiệm cho cán bộ các đơn vị liên quan và các chủ rừng trực thuộc Sở NN&PTNT Thanh Hóa tại các đơn vị đã được cấp chứng chỉ FSC ở các tỉnh miền Trung và tổ chức hội thảo cấp tỉnh chia sẻ kinh nghiệm triển khai, xây dựng kế hoạch triển khai cấp FSC cho các chủ rừng trên toàn tỉnh.

Với tiềm năng và tính cấp thiết của chứng nhận FSC của tỉnh Thanh Hóa, đặc biệt Ban quản lý rừng phòng hộ Lang Chánh dự kiến sẽ được cấp chứng chỉ FSC trong năm 2019 sẽ là động lực để các chủ rừng nói chung và các chủ rừng nhà nước nói riêng trên địa bàn toàn tỉnh quan tâm đầu tư đúng mức, kịp thời cho việc cấp chứng chỉ FSC. Tuy nhiên, để tháo gỡ những khó khăn cho các chủ rừng cũng rất cần các cơ chế, chính sách ưu đãi, phù hợp của nghành và các cấp chính quyền trong thực hiện cấp chứng chỉ FSC. Được chứng nhận FSC là yếu tố vô cùng quan trọng góp phần quản lý bền vững tài nguyên rừng, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế rừng cho cộng đồng địa phương và toàn xã hội, đồng thời là cơ hội để khẳng định giá trị thương hiệu các sản phẩm lâm sản của tỉnh Thanh Hóa trên toàn quốc và trên thị trường quốc tế.

Hoàng Văn Tuấn – Chuyên Gia Tư vấn CORENACCA