Câu chuyện về quản lý rừng dựa vào cộng đồng ở Tương Dương, Nghệ An

Mô hình quản lý rừng dựa vào cộng đồng tại tỉnh Nghệ An

1. Bối cảnh:

Từ bao đời nay, rừng đóng vai trò là “lá phổi xanh” trái đất, là ngôi nhà chung của các loài thực vật, rừng giúp ngăn nước lũ, chống xói mòn, và điều hòa khí hậu. Tuy nhiên, không phải địa phương nào tại Việt Nam cũng làm tốt công tác quản lý, bảo vệ rừng. Thực tế, nhiều cánh rừng nguyên sinh vẫn thường xuyên bị khai thác, chặt phá không thương tiếc, để lại những hậu quả nghiêm trọng gây mất cân bằng hệ sinh thái và ảnh hưởng cuộc sống con người.

2. Gắn người dân với công tác trồng & bảo vệ rừng:

Nhận thức được tầm quan trọng của việc bảo vệ rừng, Tổ chức Winrock International đã phối hợp với Tổ chức phát triển Hà Lan SNV triển khai mô hình quản lý rừng dựa vào cộng đồng (QLRDVCĐ) tại Bản Vẽ, xã Yên na, huyện Tương Dương, tỉnh Nghệ An từ tháng 7 năm 2015. Đây là hoạt động hỗ trợ thuộc dự án Rừng & Đồng bằng (VFD) do Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID) tài trợ với tổng số vốn 30 triệu USD trong thời gian 2012-2017. Sau gần 2 năm triển khai, nhiều ha rừng đã được người dân bảo vệ và phát triển ổn định, góp phần nâng cao chất lượng môi trường sống của cộng đồng dân cư trên địa bàn.

3. Can thiệp của dự án:

Mục tiêu của mô hình QLRDVCĐ nhằm cải thiện ý thức bảo vệ và sử dụng bền vững tài nguyên thiên nhiên, tăng cường sự tham gia của người dân địa phương trong việc sử dụng tài nguyên thiên nhiên, và cải thiện sinh kế thông qua việc tạo thu nhập cho người dân địa phương. Dự án đã triển khai các hoạt động sau:

4. Câu chuyện về hộ gia đình hưởng lợi:

Chị Vi Thị Nhàn, 32 tuổi, người dân tộc Thái, hiện đang sinh sống cùng gia đình tại Bản Vẽ, xã Yên Na, huyện Tương Dương. Như nhiều hộ gia đình khác trong bản, gia đình chị sống chủ yếu dựa vào nông nghiệp và chăn nuôi, và rừng là một phần không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày. Từ những ngày đầu mô hình QLRDVCĐ được giới thiệu tại địa phương, chị Nhàn đã rất tích cực và hào hứng tham gia. Chị là một trong những thành viên chủ chốt trong Ban quản lý dự án tại bản, được giao phân công hỗ trợ bà con dân bản trong công tác quản lý và bảo vệ rừng tại địa phương. “Cả 2 vợ chồng đều tham gia vào dự án vì tôi thấy bảo vệ rừng là trách nhiệm của mỗi người. Nhờ tham gia các khóa tập huấn do dự án hỗ trợ, tôi được tham gia đóng góp ý kiến xây dựng bộ quy chế bảo vệ rừng và tham gia tổ tuần tra. Mỗi lần đi thực địa, mình chỉ cho bà con trên bản đồ phân biệt các loại rừng A1, A2, B1, B2, hay đi phát đường ranh giới, thấy bà con nhiệt tình ủng hộ, tôi vui lắm”, chị Nhàn hào hứng chia sẻ.

Tuy mới triển khai trong thời gian ngắn, nhưng mô hình QLRDVCĐ đã thể hiện những ưu điểm vượt trội, bởi khi trực tiếp tham gia vào công tác bảo vệ và phát triển rừng, cộng đồng dân cư địa phương sẽ trách nhiệm hơn đối với những quyết định và giải pháp do chính họ đề ra. Bên cạnh đó, họ chính là những người hiểu rõ nhất về hệ sinh thái rừng địa phương, vì vậy họ sẽ có những giải pháp phù hợp nhất với nhận thức, thói quen, và phong tục tập quán của địa phương mình. “Sau khi tham gia các khóa tập huấn do dự án hỗ trợ, tôi tự tin về tuyên truyền cho bà con, và cùng dân xây dựng bộ quy chế do dân tự góp ý, tự làm. Mới đầu khi thấy một số hộ đứng tên nhận khoán rừng, bà con hiểu nhầm các hộ đấy được lợi nhiều hơn. Sau phải giái thích, họ hiểu không phải lợi ích riêng cho các hộ đứng tên mà vì lợi ích chung cho cả cộng đồng, bà con hỗ trợ và tham gia nhiệt tình hơn.”, chị Nhàn chia sẻ thêm.

Mô hình QLRDVCĐ đã giúp cải thiện đáng kể sinh kế của cộng đồng bà con Bản Vẽ, nơi người dân sống dựa vào rừng là chủ yếu. Cộng đồng dân cư tham gia mô hình sẽ được hưởng kết quả đầu tư trên diện tích rừng được giao, được khai thác, sử dụng lâm sản và các lợi ích khác từ rừng theo quy định của pháp luật. “Dự án rất thành công trong việc nâng cao ý thức bảo vệ rừng của người dân. Trước đây, nhu cầu trồng rừng của bà con tại địa phương gần như không có, giờ hầu hết bà con đều muốn tham gia nhận khoán bảo vệ rừng. Độ che phủ rừng cũng đã tăng lên đáng kể, chúng tôi cũng đỡ vất vả hơn trong việc tuyên truyền công tác bảo vệ rừng.”, ông Chu Văn hùng, Phó chủ tịch xã Yên Na cho biết.

Việc quản lý, bảo vệ rừng theo quy chế trong cộng Bản Vẽ không chỉ nâng cao ý thức trách nhiệm của người dân trong công tác bảo vệ rừng, mà còn góp phần bảo vệ môi trường sinh thái thêm bền vững.

Nguyễn Viết Nghị và Nguyễn Hoàng Quân